Πλουσιότερο το πολιτιστικό απόθεμα της Σπάρτης: Η «Οικία των Ψηφιδωτών» παραδίδεται στο κοινό

Συνέντευξη του οραματιστή του έργου πρ. υπουργού Ι. Βαρβιτσιώτη

Παρασκευή, 14 Μάιος 2021 19:37 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ
Πλουσιότερο το πολιτιστικό απόθεμα της Σπάρτης: Η «Οικία των Ψηφιδωτών» παραδίδεται στο κοινό

 

Επιμέλεια: Αγγελική Κ. Δαλαμάγκα

Ένα κομμάτι αρχαιολογικού πλούτου, τα ψηφιδωτά «Η Αρπαγή της Ευρώπης» και ο «Ο Ορφέας γοητεύει τα άγρια ζώα», έφτασαν από το μακρινό παρελθόν στον 21ο αιώνα, προκειμένου να ικανοποιηθεί η επιτακτική ανάγκη τους να αποκτήσουν ένα σπίτι. Την «Οικία των Ψηφιδωτών».

Μια παλιά ιστορία και το όραμα του πρ. Λάκωνα υπουργού Ιωάννη Μ. Βαρβιτσιώτη, διαμόρφωσαν τις κατάλληλες συνθήκες, ώστε τα σπουδαία αυτά αρχαιολογικά ευρήματα να αποκτήσουν τη στέγη που τους αρμόζει. 

Με την αποκλειστική οικονομική στήριξη του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος», την ηθική στήριξη του προέδρου του Ιδρύματος Ανδρέα Δρακόπουλου, αλλά και με τις αγόγγυστες προσπάθειες του κ. Βαρβιτσιώτη, η πόλη της Σπάρτης προσθέτει σήμερα στο πολιτιστικό της απόθεμα έναν εξαιρετικού ενδιαφέροντος αρχαιολογικό χώρο που πρόκειται να προσδώσει μια άλλη τουριστική διάσταση στην λακωνική πρωτεύουσα.
Τα δυο σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα ανακαλύφθηκαν το 1872 στον κήπο της οικίας Φουστάνου στη Σπάρτη. Λέγεται πως ήταν σκεπασμένα από το έδαφος σε βάθος μόλις μισού μέτρου. 

Ο τότε έφορος και αρχαιολόγος του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης Παναγιώτης Αντ. Σταματάκης, προχώρησε στην καταγραφή των ευρημάτων και το ψηφιδωτό της Ευρώπης μελετήθηκε για πρώτη φορά το 1874 από τον Γερμανό αρχαιολόγο Χίρσφιλτν. Ακολούθησε λεπτομερής περιγραφή από τους Ντρέσσελ και Μιλχόφερ, οι οποίοι δημοσίευσαν για πρώτη φορά τη λεπτομερή περιγραφή των εκθεμάτων της συλλογής του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σπάρτης.

«Η Αρπαγή της Ευρώπης», εμπνευσμένη από την ελληνική μυθολογία, απεικονίζει την αρπαγή της όμορφης Ευρώπης, αδελφής του Κάδμου, ιδρυτή της Θήβας, από τον Θεό Δία.
Ο Δίας «χτυπημένος» από τον Έρωτα, μεταμορφώθηκε σε έναν ήρεμο και δυνατό ταύρο πλησιάζοντας την όμορφη κοπέλα. Την ώρα που εκείνη τον πλησίασε γοητευμένη από την κορμοστασιά του, τον ίππευσε και τότε εκείνος άρχισε να τρέχει με αστραπιαία ταχύτητα.

Αυτόν το μύθο προσπάθησε να αποδώσει ο καλλιτέχνης του ψηφιδωτού, του οποίου το όνομα παραμένει άγνωστο. Το συγκεκριμένο ψηφιδωτό εικονίζεται και στην ελληνική έκδοση του κέρματος των 2 ευρώ, γεγονός που συντελεί στην μεγάλη αναγνωρισιμότητα του ψηφιδωτού στο ευρύ κοινό.

IMG 3481 Ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, πρόεδρος του Συλλόγου «Φίλων Ψηφιδωτών της Σπάρτης», που με προσωπικές ενέργειες συνέβαλε τα μέγιστα για να προκύψει η  παραπάνω θετική εξέλιξη, μίλησε αποκλειστικά στο  «Λακωνικό Τύπο» για την πραγμάτωση του οράματός του, της δημιουργίας της «Οικίας των Ψηφιδωτών».

Πολύ σύντομα θα προστεθεί στο πολιτιστικό απόθεμα της Σπάρτης ένας ακόμη εξαιρετικού ενδιαφέροντος χώρος, χάρη σε δική σας πρωτοβουλία. Ποια ήταν η κινητήριος δύναμη που σας ώθησε να ξεκινήσετε τις ενέργειες για την ανάδειξη της «Οικίας των Ψηφιδωτών»;
 Ένα βράδυ, είχα επισκεφθεί ένα κουτούκι της Σπάρτης, με την συνοδεία μερικών φίλων. Στο διπλανό τραπέζι καθόταν μόνος του ένας ηλικιωμένος άνδρας. Βλέποντάς τον μόνο, τον προσκάλεσα να καθίσει στην συντροφιά μας και με χαρά αποδέχτηκε την πρόσκλησή μου.

 Κατά τη διάρκεια των συζητήσεών μας, άρχισε να εξαπολύει ένα κατηγορώ κατά των Σπαρτιατών, αναφορικά με την αδιαφορία τους για την πόλη τους. Απορημένος, τον ρώτησα γιατί τα λέει όλα αυτά και εκείνος μου αποκρίθηκε: «Μα εδώ στην Σπάρτη υπάρχει ένας αρχαιολογικός θησαυρός, ένα καταπληκτικό πράγμα και κανένας δεν ασχολείται με αυτό. Κανένας δεν φροντίζει για την ανάδειξή του. Αν δεν είναι αυτό αδιαφορία, τότε τί είναι;». Και μου εξιστόρησε την ιστορία του σπουδαίου ψηφιδωτού της Ευρώπης.  

Την επόμενη κιόλας μέρα, τηλεφώνησα στην κ. Ανδρουλιδάκη, σημερινή Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου Πολιτισμού και τότε προϊσταμένη της ΕΦΑΛΑΚ και την παρακάλεσα να επισκεφθούμε το χώρο των ψηφιδωτών. Έτσι και έγινε. 

Όταν μπήκαμε στο χώρο, το ψηφιδωτό ήταν καλυμμένο με χώμα, ρίξαμε επάνω του λίγο νερό και τότε έμεινα έκθαμβος. Αποκαλύφθηκε μπροστά μου η απαράμιλλη ομορφιά του. Όταν τελείωσε η επίσκεψη δεν είχα δει ακόμα το δεύτερο ψηφιδωτό, τον «Ορφέα ως γητευτή των ζώων». Είχα πειστεί όμως πως αυτός ο αρχαιολογικός θησαυρός, έπρεπε να αναδειχθεί.

Πως επετεύχθη η συνεργασία με το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το οποίο ανέλαβε και τη χρηματοδότηση του έργου;
Ξεκίνησα τις προσπάθειες ανάδειξής του χώρου μη γνωρίζοντας πως θα βρω τη χρηματοδότηση. Έπειτα, θεώρησα πως έπρεπε να χτυπήσω την πόρτα του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος», αφού με συνέδεε προσωπική γνωριμία με τον Πρόεδρό του τον κ. Ανδρέα Δρακόπουλο.
Ο κ. Δρακόπουλος επισκέφθηκε το χώρο στη Σπάρτη και μου απάντησε: «Πάμε να τραβήξουμε μπρος».

IMG 3463

Εξασφαλίσαμε τη χρηματοδότηση από το ίδρυμα, η οποία ανήλθε στο ποσό των 300 χιλιάδων δολαρίων. Αναζήτησα και την αρχιτέκτονα κ. Μαρία Μαγνήσαλη, την οποία είχα γνωρίσει μέσω του αείμνηστου Άγγελου Δεληβοριά κατά τη διάρκεια των εργασιών στο Αμυκλαίο του Απόλλωνα λίγο έξω από τη Σπάρτη.
Ο εμπνευστής της ιδέας υπήρχε, η οικονομική στήριξη βρέθηκε, η αρχιτέκτονας συμφώνησε και σιγά σιγά, με πίστη στο όραμα και την πραγμάτωσή του, φτάσαμε στο σήμερα.

Ποια ήταν η στάση της Πολιτείας στο ξεκίνημα του έργου αυτού; Υπήρξε υποστήριξη από κάποιον φορέα για την διευκόλυνση των διαδικασιών πέραν του ΙΣΝ, δεδομένου ότι το έργο πραγματώθηκε σε μια μικρή πόλη;
Δυστυχώς, μοναδική συμπαραστάτης μου στο συγκεκριμένο εγχείρημα ήταν η κ. Λίνα Μενδώνη, όταν αυτή έγινε υπουργός. Όσον αφορά την Αρχαιολογική Υπηρεσία Σπάρτης, ήταν παντελώς απούσα από τις διαδικασίες. Η δε επικεφαλής της γνωρίζω ότι δεν έχει καν επισκεφθεί το χώρο κατά την ολοκλήρωσή του.
Ωστόσο, ο αξιότιμος πρ. Δήμαρχος Σπαρτιατών Δημοσθένης Ματάλας αγκάλιασε την πρωτοβουλία και με στήριξε πολύ σε αυτή μου την προσπάθεια.

Γνωρίζουμε ότι παρακολουθείτε στενά την εξέλιξη του έργου. Τι είναι αυτό που θεωρείτε ότι θα εντυπωσιάσει περισσότερο τον επισκέπτη κατά την περιήγησή του στο χώρο; Τι πιστεύετε πως θα έχει εισπράξει κάποιος φεύγοντας από την «Οικία των Ψηφιδωτών»;
Ο χώρος που έχει κατασκευαστεί και διαμορφωθεί είναι πράγματι εξαίσιος. Είμαι πεπεισμένος πως θα προσφέρει στον επισκέπτη μια μοναδική εμπειρία. Ελπίζω και εύχομαι οι Σπαρτιάτες να αγαπήσουν και να στηρίξουν αυτό το κόσμημα της πόλης μας.

evr4 

Από την εμπειρία σας, θεωρείτε ότι παρέχεται η δέουσα υποστήριξη και προβολή σε αντίστοιχου είδους ενέργειες από τη σημερινή Πολιτεία;
Η Πολιτεία μπορεί και θέλει και πρέπει να στηρίζει ανάλογες ενέργειες. Αρκεί ο επικεφαλής της κάθε αρμόδιας Υπηρεσίας να έχει όρεξη, όραμα και κέφι για δουλειά.

***

Η αρχιτεκτονική μελέτη του κτιρίου έγινε από τους βραβευμένους Έλληνες αρχιτέκτονες Μαρία Μαγνήσαλη και Θεμιστοκλή Μπίλη.
Στο χώρο, που θα ανοίξει τις πόρτες του για το κοινό τη Δευτέρα 17 Μαΐου, πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης και διαμόρφωσης των εσωτερικών χώρων και, επίσης, διαπλάτυνση του πεζοδρομίου περιμετρικά του κτιρίου. 

Στις δυο αίθουσες που φιλοξενούν τα περίφημα ψηφιδωτά, δημιουργήθηκαν παράθυρα-προθήκες με αλεξίσφαιρους υαλοπίνακες, γεγονός που δίνει την ευκαιρία στον επισκέπτη να θαυμάζει τα αρχαιολογικά ευρήματα δίχως να κρίνεται απαραίτητη η είσοδός του στο χώρο. 

Οι αρχιτέκτονες του έργου μίλησαν στο «Λακωνικό Τύπο» για την πρόκληση που αντιμετώπισαν στον σχεδιασμό και την ανάδειξη των ψηφιδωτών.

«Στην περίπτωση της ανάδειξης του ψηφιδωτού της Ευρώπης  η πρόκληση ήταν μεγάλη. Αν και μέσα στο κέντρο της πόλης το ψηφιδωτό ήταν εντελώς απροσπέλαστο, άγνωστο σχεδόν στους κατοίκους της πόλης. Το ιστορικό κτήριο που το στέγαζε ήταν απαξιωμένο πίσω από έναν υψηλό μανδρότοιχο», σημειώνουν οι αρχιτέκτονες.

«Η ανάδειξη των αρχαιοτήτων κατά τη γνώμη μας πέρα από την προστασία σχετίζεται άμεσα με την ανάγκη της κοινωνίας να κατανοήσει την ιστορία και να θαυμάσει την ομορφιά των αρχαίων δημιουργιών. Από ένα ερμητικά κλειστό χώρο θελήσαμε έναν χώρο ανοικτό στην πόλη όλο το 24ωρο, που να συνδεθεί ουσιαστικά με την ζωή της πόλης. Η σύνδεση με την σύγχρονη κοινωνία και ιδιαίτερα τα παιδιά ήταν άλλη μια πρόκληση. Έτσι σχεδιάστηκε ένας πολυλειτουργικό χώρος για εκπαιδευτικά προγράμματα που αγκαλιάζει το παλιό ιστορικό στέγαστρο, ακολουθώντας την κατεύθυνση της ρωμαϊκής πόλης, με αισθητική που να σέβεται την σημασία του ευρήματος», υπογραμμίζουν.

Ενώ ολοκληρώνουν τονίζοντας πως, «Όπως και σε άλλες επεμβάσεις μας σε ιστορικά κτήρια και μνημεία, μας ενδιαφέρει όχι μόνο η προστασία και ανάδειξη αλλά και η σύνδεση με την σύγχρονη κοινωνία και ιδιαίτερα τα παιδιά. Γιατί η πορεία των χώρων αυτών στο μέλλον είναι άμεσα συνυφασμένη με τη νέα γενιά».

evr2

Η δράση του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) εκτείνεται σε κάθε γωνιά της γης και της Ελλάδας, ωστόσο ένας ιδιαίτερος δεσμός δένει το ΙΣΝ με τη Λακωνία, καθώς πρόκειται για τον τόπο καταγωγής του ιδρυτή του, Σταύρου Νιάρχου. Στο πλαίσιο αυτό, το Ίδρυμα υποστηρίζει με πλήθος δωρεών σειρά πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της Λακωνίας. Η μεγαλύτερη από αυτές, είναι η δωρεά του νέου Νοσοκομείου Σπάρτης, τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του οποίου έχει αναλάβει ο διεθνούς φήμης αρχιτέκτονας Renzo Piano.

Φωτογραφικό Υλικό: Ελένη Βαρβιτσιώτη-Δημοσιογράφος / Θεμιστοκλής Μπίλης-Αρχιτέκτονας / Λακωνικός Τύπος

Έκθεση εικόνων

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ
του Ανδρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
του Ανδρέα Πετρουλάκη
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα

Linardi Anastasia
Spartaland